Ik hoor de laatste tijd wel wat debat rond het vormen van gewoontes in onderwijs. Routines helpen om een stabiele, betrouwbare, gestructureerde leeromgeving op te bouwen. Leerlingen nemen die routines over en het worden dan persoonlijke gewoontes, die ze ook in hun leven buiten de school opnemen. Intuïtief lijkt dat logisch, maar zoals het vaak gaat, is het niet altijd zo eenvoudig.
In elk geval gaat gewoontevorming niet zo snel als we op basis van populaire cultuur zouden denken, wordt in deze video uitgelegd. En dan gaat het om gewoontes waar we zelf bewust voor kiezen, niet om gewoontes die iemand anders voor ons bedacht. Geduld is dus sowieso een schone deugd voor leerkrachten.
Transfer van vaardigheden is een soort El Dorado in onderwijs, zo lijkt het wel. Dus als je gewoontes gaat inzetten als meer dan een manier om je klasmanagement te ondersteunen, bijvoorbeeld als een manier om ook sociale vaardigheden aan te leren of aan morele vorming (in Engelstalige literatuur wordt de link met ‘character education‘ wel eens gelegd) te doen, dan is ‘osmose’-door-herhaling mogelijk niet de beste didactische aanpak.
Desondanks zie ik in het aanleren van (pro)sociaal gedrag door goede klas- en schoolroutines wel mogelijkheden voor een probleem waar ik zelf als leraar al meer dan een kwarteeuw geleden mee worstelde. Hoe komt het dat de transfer van wat leerlingen in de klas, bijvoorbeeld in de les godsdienst (of een ander levensbeschouwelijk vak) leren naar hun gedrag op de speelplaats (of elders) niet sterker is? Een goede integratie in het curriculum is dan mogelijk één element van antwoord.
Maar een ander deel van het antwoord is volgens mij het creëren van een klas- en schoolomgeving waarin leerlingen kunnen ontdekken wat de positieve effecten van bepaald gedrag op samenleven en -werken kunnen zijn. Dat is iets waar ik eerder over schreef, maar dat ik nu concreter wil uitwerken door nieuwe inzichten uit curriculumontwikkeling en morele ontwikkeling te integreren. Als het nu nog abstract klinkt om te zeggen dat onderwijs een manier is om onze culturele niche op te bouwen, dan zou dat over een jaar heel helder moeten zijn. Als dat zo is, lees je het hier eerst 😉
Ik zie steeds meer mogelijkheden om onderzoek rond gedrag, sociale vaardigheden en morele vorming samen te brengen door over onderwijs na te denken als een vorm van ‘niche construction’. Dat is een term uit de wetenschappelijke studie van hoe cultuur evolueert en klinkt nu waarschijnlijk nog abstract.
Tegen april 2026 zou ik dat veel concreter moeten kunnen uitleggen. Als vrijwillig onderzoeker aan Faculty of Theology and Religious Studies, KU Leuven ga ik namelijk op zoek naar de antropologie achter een kennisrijk curriculum.
Je gaat die zoektocht de komende maanden kunnen volgen door een reeks blogposts. En jawel, dat betekent dat je me aan mijn mouw mag trekken wanneer het stil blijft op mijn blog.