Ruimte indelen voor samenleven

Ik kwam onlangs op Twitter een draadje tegen over “hostile architecture“. Het gaat over manieren waarop gemeentebesturen de aanwezigheid van daklozen proberen te verhinderen. Door bepaalde types banken te gebruiken of strategisch fietsenstallingen te plaatsen, wordt het mensen onmogelijk gemaakt om ergens te blijven zitten of een slaapplaats te vinden.

Een man probeert te slapen tussen opzettelijk oncomfortabel geplaatste ‘armsteunen’. Bron: https://www.thelocal.es/20181219/in-pics-madrids-hostile-anti-homeless-architecture-that-you-see-everyday-but-dont-even-notice

Al die ingrepen in de inrichting van straten en pleinen zijn voorbeelden van wat in culturele evolutie (en architectuur) “affordances” worden genoemd. Dat zijn elementen uit de leefwereld van een soort die bepaalde gedrag mogelijk maken. Een stapel oude takken en twijgen in je tuin vormen voor egels een “affordance”: ze suggereren de mogelijkheid om een beschutte plaats te vinden waar een egel kan overwinteren. Bij mensen zijn affordances ook cultureel, zoals bijvoorbeeld de manier waarop we architectuur gebruiken om het mensen makkelijk of juist moeilijk te maken om ergens te verblijven. Dit roept bij mij drie met elkaar samenhangende zaken op.

  1. Het belang van inspiratie, deel 1: Wat inspireert ons om bepaalde keuzes te maken? Wat drijft ons om bepaalde handelingen te stellen? Zelfs ogenschijnlijk neutrale problemen, waarvoor de oplossing vooral een kwestie van efficiëntie, pragmatisme en – misschien – esthetiek lijkt te zijn, zoals hoe we een bushalte of een pleintje inrichten, hebben te maken met fundamentele vragen. Hoe kijken we naar mens en samenleving? Wie hoort er wel bij en wie niet? Wie heeft er recht op om in de publieke ruimte aanwezig te zijn en wie niet?
  2. Het belang van kritische zin: Voorbeelden als in het twitterdraadje maken duidelijk dat dergelijke vragen altijd meespelen, ook als we ons daar als burger niet bewust van zijn. Dat is dan ook één van de redenen waarom ik, samen met een groep gedreven collega’s, aan inspirerend burgerschap werk: we willen kinderen en jongeren bekwaam maken om kritisch te kijken naar wat in hun omgeving gebeurt. En die kritische kijk wordt des te scherper wanneer zij zich bewust zijn van hun eigen inspiratie, van de droom die zij koesteren voor de wereld van morgen.
  3. Het belang van inspiratie, deel 2: Cultuur is ons voorgegeven. We worden geboren in een bepaald deel van de wereld, waarin bepaalde opvattingen en gebruiken als ‘normaal’ gelden en andere weer niet. In die culturele leefwereld moeten we ons leren oriënteren. We moeten er ons als het ware aan aanpassen. Het lijkt alsof we zoveel mogelijk copy-paste het verleden herhalen, of dat we daar toch toe neigen door de manier waarop cultuur wordt overgedragen. Sommigen kijken dan beschuldigend naar religie: religieuze dogma’s worden als het summum van dergelijke copy-paste gezien. Maar dat klopt niet. In elke cultuur zitten elementen die juist oproepen om kritische vragen te stellen bij de manier waarop we onze samenleving inrichten. Cultuur bevat altijd “affordances” om zichzelf in vraag te stellen en te vernieuwen. Religieuze tradities, met hun verhalen en rituelen, zijn daar goede voorbeelden van.

Voor mij zijn de woorden en daden van Jezus, zoals ze door en sinds de eerste kerk werden bewaard en doorgegeven, en de vele Bijbelse verwijzingen naar de schepping van de wereld door God een voortdurende bron van inspiratie. En vanuit die twee inspiratiebronnen zijn schuine bankjes in bushaltes of spikes in stoeptegels inderdaad “hostile architecture”, architectuur die vijandig is voor een goede, duurzame samenleving.

Een reactie achterlaten

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.